Het zeepkruid (Saponaria officinalis) is een overblijvende, tot 70 cm hoge plant uit de anjerfamilie. De Nederlandse naam is afgeleid van de giftige stof saponine  die de plant bevat, vooral in de wortel, en die gaat schuimen bij contact met water. De wetenschappelijke naam officinalis geeft aan dat de plantmedicinaal werd gebruikt.

Verspreiding Het zeepkruid groeit onder hagen en in wegbermen, op ruderale terreinen, vooral op zandgrond. Het verspreidingsgebied loopt van het zuiden van Europa tot het westen van Siberië.

De plant werd gebruikt tegen ontstekingen.
De wortels van de plant werden vroeger gebruik om wasgoed te bleken. Een aftreksel van de wortels werd daartoe schuimig geklopt en het schuim werd gesprenkeld over het wasgoed wat op een bleekveld uitgespreid lag. Na droging in de zon werd het gedroogde schuim afgeborsteld. Vandaar de naam.

Verzamelen                                                                                                                                                                                                    De wortelstokken worden verzameld in de herfst of in het begin van de lente. Ze worden uitgegraven, de bovengrondse delen worden eraf gehaald. Daarna worden ze snel met water gewassen en gedroogd in de zon of bij kunstmatige warmte (40-50°C). De gedroogde rizomen worden in bosjes opgehangen. De stengels worden gedroogd in dunne lagen, in het donker en zonder ze te keren.

Een afkooksel van de wortelstok wordt in­wendig als slijmoplossend en zweet- en urinedrijvend middel gebruikt. Aandoeningen van de luchtwegen worden er ook mee behandeld. Langdurig gebruik leidt tot ongewenste bijwerkingen (maagklachten). De stengel heeft dezelfde genees­krachtige werking als de wortelstok. Een afkooksel van de verse stengel wordt wel aan badwater toegevoegd om eczeem en andere huidziekten te bestrijden. 

Afkooksel tegen aandoeningen van de luchtwegen: 15 g drogerij 2 minuten laten koken in 1 I water en meteen zeven (anders zou het afkooksel giftig kunnen worden). 3 maal daags een kopje drinken. 

{genezende werking en gebruik: Als saponine­bevattend kruid is het een middel om het taaie slijm in de bronchiën los te maken. Het wordt ook gebruikt bij hoest en bronchitis, maar toch niet zoveel in vergelijking met andere kruiden (stalkaars, sleutelbloem, enz.). Wegens de lichte waterdrijvende en laxerende werking is zeepkruid soms bestanddeel van bloedreinigende theemengsels.

De vroeger veel gebruikte thee voor kompres­sen bij huidaandoeningen kan ook tegenwoor­dig nog goed worden gebruikt. Gebleken is namelijk een schimmeldodende werking door de saponine van dit kruid.

Bereiding van zeepkruidthee: 1 flinke theelepel wortel overgieten met 1/4 liter koud water en enkele uren laten trekken. Daarna pas tot kookpunt verhitten en uitpersen. Twee kopjes

thee bij hoest zijn voldoende. Voor het wassen van de huid en voor kompressen is het raad­zaam deze thee te verdunnen met een evengrote hoeveelheid kamillethee.Zeepkruid als huismiddel: Ook in de volksgeneeskunst is zeepkruid (het kruid en ook de wortel) in de eerste plaats een hoestmiddel. Daarop volgt het gebruik bij chronische huid­aandoeningen die in- en uitwendig met zeepkruidthee worden behandeld.

Tenslotte is het ook nog een bloedreinigend middel, en wel een van de werkzaamste. Hieronymus Bock (1577) schreef over zeepkruid het volgende: 'Zeepwortel gemengd met veel of weinig honing en zo ingenomen zal het taaie slijm lossen en uitvoeren; dient echter ook voor lever- en miltpatiënten en voor hen die zwaar hoesten.

Ook drijft het urine af, bevordert de stoelgang en verdrijft vrouwenkwalen. Zwakke, kouwelijke mannen helpt het weer op de been. . . ook heelt het builen en harde knobbels door het op de huid te leggen. Tevoren wordt de wortel fijngemaakt. In azijn of in wijn gekookt is het heilzaam als omslag en verdrijft schurft en hoofdzeer. Bedelmonniken wassen er hun kappen mee, omdat ze geen geld hebben om zeep te kopen of om een wasvrouw te betalen. Zo beklagen zich de arme broeders van Sint-Franciscus.' .

Bijwerkingen: Zoals met alle saponine-bevattende kruiden het geval is, moet ook hier beslist niet een te hoge dosis worden genomen. Er kunnen zich prikkelingsverschijnselen voordoen in maag, darmen en nieren. Bij gebruik van bovengenoemde doseringen zijn er geen bijwerkingen te duchten.  

Zelf shampoo maken  

Hebt u broos, gemak­kelijk breekbaar, glansloos haar? Probeer dan eens deze zelfge­maakte, natuurlijke shampoo. Benodigdheden: twee eetlepels zeepkruid  (alleen bij gespecialiseerde kruidenwinkels), twee eetlepels eigeel en twee eetlepels vers geperst sinaasappelsap, eventueel twee eetlepels amandelolie. Recept: Giet een kopje kokend  water over het zeepkruid,  laat dit twintig minuten staan. Giet het door een zeef. Het vocht met het eigeel en het sinaasappelsap vermengen. Was het haar tweemaal en spoel grondig na.